Voormalig lid 654
Legende
- 13 mei 2015
- 1.163
- 462
"Prostitutie? Het is de schuld van de landbouw": nieuw boek legt de verrassende geschiedenis van sekswerk in Vlaanderen bloot
Waarom je het gerust over de Van Seksen-Coburgs (géén tikfout) mag hebben? En waarom er in Vlaanderen zoveel Stoofstraten zijn? Je leest het in Quel bordel, het nieuwe boek van Diane De Keyzer, waarin ze de geschiedenis van de prostitutie schetst. "We moeten er niet schijnheilig over doen. Sekswerkers doen alleen maar wat ze doen omdat er vraag naar is." Dit zijn de zes sleutelmomenten in de geschiedenis van het sekswerk.
Boeren en hoeren
Spoiler: sekswerk is niet het oudste beroep ter wereld. "Om liefde te betalen heb je geld nodig", zegt De Keyzer. "Wie geld heeft, kreeg dat door er iets voor te doen en oefende dus een beroep uit. Het is dus onmogelijk dat het allereerste beroep prostitutie was."
Dat eerste beroep was uiteraard jager-verzamelaar. De prehistorische mens die in groep rondtrok en voor wie het geen noodzaak was te weten wie de vader was van een kind uit die groep. "Dat veranderde drastisch toen die jagers zich begonnen te vestigen en overschakelden op landbouw", zegt De Keyzer. "Ineens werd het heel belangrijk wie de erfgenaam was, om het land aan door te geven. " De promiscuïteit verdween en de prostitutie deed zijn intrede. "Ik zeg altijd: het is de schuld van de landbouw. Mannen die bij hun vrouw niet aan hun trekken kwamen, gingen het elders zoeken. Zo was het toen , zo is het nog steeds."
De allereerste vormen van prostitutie deden zich wellicht voor rond waterputten bij de eerste nederzettingen. Op die plekken kwam veel volk en vonden vraag en aanbod elkaar. "Het Franse woord pute vindt daar wellicht zijn oorsprong, als verbastering van puit – put", schrijft ze. Hoer komt meer dan waarschijnlijk en na een paar klankverschuivingen van het Indo-Germaanse karo (lief).
Het beroep van prostituee lag niet áltijd in de onderste schuif. "In de Oudheid was het zelfs eerbaar. Bij de Sumeriërs en Assyriërs een paar duizend jaar voor onze tijdrekening waren er tempelprostituees. Bij de tempel van de godin van de vruchtbaarheid en de liefde, Ishtar, boden ze hun diensten aan. Voor een familie was het een grote eer als een van de dochters daarvoor werd uitverkoren."
Ook bij de oude Grieken was prostitutie ingeburgerd. Bij mannen en vrouwen. "De heren/dames van plezier werden er pornoi en pornai genoemd." Zo weet u meteen waarom we vandaag spreken van porno.
Het nut van een riool
Bij de Romeinen werden prostituees eerst ook niet met de nek aangekeken, maar omdat de promiscuïteit de spuigaten begon uit te lopen en door het grote aantal bastaarden de erfopvolging in het gedrang kwam, legde keizer Augustus het beroep voor het eerst in de geschiedenis aan banden. "Dat het christendom de kop opstak, maakte dat prostitutie meer en meer werd gebannen."
Tegelijk hoedde men zich in het vroege christendom ervoor om het sekswerk met wortel en tak uit te roeien. "Men besefte dat prostitutie op een manier nodig was, om de lusten te kunnen kanaliseren. Het gezegde ging: Als men in een fraai paleis de riool verwijdert, zal na een tijd heel het paleis beginnen te stinken. Prostitutie werd gezien als een noodzakelijk kwaad om een groter kwaad te kunnen bedwingen."
Het is een rode draad doorheen heel de geschiedenis. "Aan de ene kant zijn er de moraalridders die op basis van het geloof sekswerk de wereld uit willen en aan de andere kant zijn er de burgerlijke overheden die het gedogen tot er te veel klachten en overlast komt. Dan wordt opgetreden."
Het stuift in de stoven
De economische bloei van Vlaanderen in de middeleeuwen gaat hand in hand met de steile curve van het sekswerk. Dat heeft veel te maken met de toenmalige hygiënegewoonten. "De middeleeuwen waren helemaal niet zo vuil als we denken", zegt De Keyzer. In de grote steden – de toenmalige Europese metropool Brugge voorop – wemelde het van de badstoven, openbare badgelegenheden met grote kuipen vol warm water waar iedereen zich kon wassen.
"Wellicht brachten de kruisvaarders het concept mee uit het oosten na hun kruistochten. En net als ginder gebeurde in die badstoven meer dan de lichamelijke reiniging. Vooral in die voor mannen en voor een gemengd publiek waren ook dames aanwezig die voor vertier zorgden. Dat mocht, zolang er geen overlast was. In de middeleeuwen, zeker de Bourgondische periode, waren de zeden zeer vrij."
Bij zo'n stoof – "ook vandaag heeft elke stad nog wel ergens een Stoofstraat" – was er doorgaans ook een café, niet zelden genoemd naar een vogel, omdat vogelen ook toen al in zwang was als synoniem.
Gesel, schandpaal en brandstapel
Bij de reformatie en de contra-reformatie ging het gedoogbeleid op de schop. "Er was een algemene verpreutsing. Sekswerk ging niet alleen tegen de christelijke moraal in, de opkomst van bijvoorbeeld syfilis zorgde voor een golf van angst. Toen duidelijk werd dat die ziektes door seks werden doorgegeven, waren de prostituees de kop van Jut. In het calvinistische Nederland gingen alle badstoven dicht. En men trad van langsom strenger op tegen sekswerkers."
De vervolgingen begonnen eerder bescheiden. Vrouwen die hun lichaam beroepsmatig te huur aanboden, werden op pelgrimage gestuurd. Of verbannen uit de stad. Maar langzaamaan verstrengde het. "Ze werden gegeseld of gingen aan de schandpaal, waar iedereen hen mocht bekogelen met rotte eieren of fruit."
Het was pas na de middeleeuwen, in de zestiende en zeventiende eeuw, dat prostituees op de brandstapel terechtkwamen. "Omdat ze zogezegd seks hadden met de duivel. Er zijn veel processtukken bewaard gebleven waaruit dat blijkt. Al sprak theoloog Erasmus zich fel uit tegen die straffen", zegt De Keyzer.
De Van Seksen-Coburgs
Gaandeweg keert die houding weer in de maatschappij. Niet dat sekswerkers ineens respectabele burgers worden, maar dee harde repressie gaat er wel uit. "In de achttiende eeuw gingen vrouwen werken, maar meestal waren dat slecht betaalde, vuile jobs. Het valt op dat er dan – zoals ook al eerder in de geschiedenis – vrouwen rechtstaan die hun lot in eigen handen nemen, zich niet de wet laten dicteren en zélf beslissen dat ze hun brood willen verdienen met hun lichaam. Armoede is zelden de enige drijfveer."
Er zijn vrouwen die zich beroepsmatig richten tot de hogere, en de hoogste, kringen. "Aan de hoven van keizers en koningen zijn er altijd courtisanes geweest. Dat woord zegt het: court, Frans voor hof. Bij het prille Belgische koningshuis was dat niet anders. Leopold I en zeker Leopold II noem ik wel eens de Van Seksen-Coburgs. Leopold I had een bijzit bij wie hij twee bastaardzonen verwekte. Leopold II maakte het veel bonter. Zijn naam wordt zelfs genoemd in een Londens proces tegen een luxebordeel waar SM werd bedreven en jonge meisjes werden aangeboden. Hij haalde vooral zijn mosterd in Parijs, waar hij gezelschapsdames inpalmde en hen vervolgens de titel barones gaf. Met de laatste – Blanche Delacroix, barones van Vaughan – sloot hij zelfs op zijn sterfbed een onofficiële huwelijksverbintenis."
Het gouden jaar 2022
In de huidige tijd kruipt sekswerk stilaan weer uit de verdomhoek, met als cruciale gebeurtenis de wetswijziging van juli 2022 toen het uit het strafwetboek werd gehaald. Een cruciale stap, zegt Diane De Keyzer. "Sekswerkers kunnen een sociaal statuut krijgen en kunnen ze misschien ooit ook pensioenrechten opbouwen. Ze kunnen legaal een boekhouder in de hand nemen en hun begeleiders, of de mensen die hen een ruimte verhuren, doen dat nu ook wettelijk. Let wel: de uitbating van sekswerk is nu legaal, de uitbuiting uiteraard niet. Mensenhandel en pooierschap kunnen niet zwaar genoeg gestraft worden."
De hoop is er nu dat ook het stigma beetje bij beetje verdwijnt. "Prostitutie is puur menselijk. We moeten er ook niet schijnheilig over doen. De sekswerkers doen alleen maar wat ze doen omdat er vraag naar is. Het internet heeft veel veranderd. Dat virtuele luik heeft voor een verschuiving gezorgd, maar sekswerk zal nooit verdwijnen. Het komt simpelweg tegemoet aan een behoefte die altijd zal blijven bestaan."
'Quel bordel, geschiedenis van de prostitutie in onze steden', Diane De Keyzer, Uitgeverij Borgerhoff&Lamberigts, 479 blz., 35 euro
Waarom je het gerust over de Van Seksen-Coburgs (géén tikfout) mag hebben? En waarom er in Vlaanderen zoveel Stoofstraten zijn? Je leest het in Quel bordel, het nieuwe boek van Diane De Keyzer, waarin ze de geschiedenis van de prostitutie schetst. "We moeten er niet schijnheilig over doen. Sekswerkers doen alleen maar wat ze doen omdat er vraag naar is." Dit zijn de zes sleutelmomenten in de geschiedenis van het sekswerk.
Boeren en hoeren
Spoiler: sekswerk is niet het oudste beroep ter wereld. "Om liefde te betalen heb je geld nodig", zegt De Keyzer. "Wie geld heeft, kreeg dat door er iets voor te doen en oefende dus een beroep uit. Het is dus onmogelijk dat het allereerste beroep prostitutie was."
Dat eerste beroep was uiteraard jager-verzamelaar. De prehistorische mens die in groep rondtrok en voor wie het geen noodzaak was te weten wie de vader was van een kind uit die groep. "Dat veranderde drastisch toen die jagers zich begonnen te vestigen en overschakelden op landbouw", zegt De Keyzer. "Ineens werd het heel belangrijk wie de erfgenaam was, om het land aan door te geven. " De promiscuïteit verdween en de prostitutie deed zijn intrede. "Ik zeg altijd: het is de schuld van de landbouw. Mannen die bij hun vrouw niet aan hun trekken kwamen, gingen het elders zoeken. Zo was het toen , zo is het nog steeds."
De allereerste vormen van prostitutie deden zich wellicht voor rond waterputten bij de eerste nederzettingen. Op die plekken kwam veel volk en vonden vraag en aanbod elkaar. "Het Franse woord pute vindt daar wellicht zijn oorsprong, als verbastering van puit – put", schrijft ze. Hoer komt meer dan waarschijnlijk en na een paar klankverschuivingen van het Indo-Germaanse karo (lief).
Het beroep van prostituee lag niet áltijd in de onderste schuif. "In de Oudheid was het zelfs eerbaar. Bij de Sumeriërs en Assyriërs een paar duizend jaar voor onze tijdrekening waren er tempelprostituees. Bij de tempel van de godin van de vruchtbaarheid en de liefde, Ishtar, boden ze hun diensten aan. Voor een familie was het een grote eer als een van de dochters daarvoor werd uitverkoren."
Ook bij de oude Grieken was prostitutie ingeburgerd. Bij mannen en vrouwen. "De heren/dames van plezier werden er pornoi en pornai genoemd." Zo weet u meteen waarom we vandaag spreken van porno.
Het nut van een riool
Bij de Romeinen werden prostituees eerst ook niet met de nek aangekeken, maar omdat de promiscuïteit de spuigaten begon uit te lopen en door het grote aantal bastaarden de erfopvolging in het gedrang kwam, legde keizer Augustus het beroep voor het eerst in de geschiedenis aan banden. "Dat het christendom de kop opstak, maakte dat prostitutie meer en meer werd gebannen."
Tegelijk hoedde men zich in het vroege christendom ervoor om het sekswerk met wortel en tak uit te roeien. "Men besefte dat prostitutie op een manier nodig was, om de lusten te kunnen kanaliseren. Het gezegde ging: Als men in een fraai paleis de riool verwijdert, zal na een tijd heel het paleis beginnen te stinken. Prostitutie werd gezien als een noodzakelijk kwaad om een groter kwaad te kunnen bedwingen."
Het is een rode draad doorheen heel de geschiedenis. "Aan de ene kant zijn er de moraalridders die op basis van het geloof sekswerk de wereld uit willen en aan de andere kant zijn er de burgerlijke overheden die het gedogen tot er te veel klachten en overlast komt. Dan wordt opgetreden."
Het stuift in de stoven
De economische bloei van Vlaanderen in de middeleeuwen gaat hand in hand met de steile curve van het sekswerk. Dat heeft veel te maken met de toenmalige hygiënegewoonten. "De middeleeuwen waren helemaal niet zo vuil als we denken", zegt De Keyzer. In de grote steden – de toenmalige Europese metropool Brugge voorop – wemelde het van de badstoven, openbare badgelegenheden met grote kuipen vol warm water waar iedereen zich kon wassen.
"Wellicht brachten de kruisvaarders het concept mee uit het oosten na hun kruistochten. En net als ginder gebeurde in die badstoven meer dan de lichamelijke reiniging. Vooral in die voor mannen en voor een gemengd publiek waren ook dames aanwezig die voor vertier zorgden. Dat mocht, zolang er geen overlast was. In de middeleeuwen, zeker de Bourgondische periode, waren de zeden zeer vrij."
Bij zo'n stoof – "ook vandaag heeft elke stad nog wel ergens een Stoofstraat" – was er doorgaans ook een café, niet zelden genoemd naar een vogel, omdat vogelen ook toen al in zwang was als synoniem.
Gesel, schandpaal en brandstapel
Bij de reformatie en de contra-reformatie ging het gedoogbeleid op de schop. "Er was een algemene verpreutsing. Sekswerk ging niet alleen tegen de christelijke moraal in, de opkomst van bijvoorbeeld syfilis zorgde voor een golf van angst. Toen duidelijk werd dat die ziektes door seks werden doorgegeven, waren de prostituees de kop van Jut. In het calvinistische Nederland gingen alle badstoven dicht. En men trad van langsom strenger op tegen sekswerkers."
De vervolgingen begonnen eerder bescheiden. Vrouwen die hun lichaam beroepsmatig te huur aanboden, werden op pelgrimage gestuurd. Of verbannen uit de stad. Maar langzaamaan verstrengde het. "Ze werden gegeseld of gingen aan de schandpaal, waar iedereen hen mocht bekogelen met rotte eieren of fruit."
Het was pas na de middeleeuwen, in de zestiende en zeventiende eeuw, dat prostituees op de brandstapel terechtkwamen. "Omdat ze zogezegd seks hadden met de duivel. Er zijn veel processtukken bewaard gebleven waaruit dat blijkt. Al sprak theoloog Erasmus zich fel uit tegen die straffen", zegt De Keyzer.
De Van Seksen-Coburgs
Gaandeweg keert die houding weer in de maatschappij. Niet dat sekswerkers ineens respectabele burgers worden, maar dee harde repressie gaat er wel uit. "In de achttiende eeuw gingen vrouwen werken, maar meestal waren dat slecht betaalde, vuile jobs. Het valt op dat er dan – zoals ook al eerder in de geschiedenis – vrouwen rechtstaan die hun lot in eigen handen nemen, zich niet de wet laten dicteren en zélf beslissen dat ze hun brood willen verdienen met hun lichaam. Armoede is zelden de enige drijfveer."
Er zijn vrouwen die zich beroepsmatig richten tot de hogere, en de hoogste, kringen. "Aan de hoven van keizers en koningen zijn er altijd courtisanes geweest. Dat woord zegt het: court, Frans voor hof. Bij het prille Belgische koningshuis was dat niet anders. Leopold I en zeker Leopold II noem ik wel eens de Van Seksen-Coburgs. Leopold I had een bijzit bij wie hij twee bastaardzonen verwekte. Leopold II maakte het veel bonter. Zijn naam wordt zelfs genoemd in een Londens proces tegen een luxebordeel waar SM werd bedreven en jonge meisjes werden aangeboden. Hij haalde vooral zijn mosterd in Parijs, waar hij gezelschapsdames inpalmde en hen vervolgens de titel barones gaf. Met de laatste – Blanche Delacroix, barones van Vaughan – sloot hij zelfs op zijn sterfbed een onofficiële huwelijksverbintenis."
Het gouden jaar 2022
In de huidige tijd kruipt sekswerk stilaan weer uit de verdomhoek, met als cruciale gebeurtenis de wetswijziging van juli 2022 toen het uit het strafwetboek werd gehaald. Een cruciale stap, zegt Diane De Keyzer. "Sekswerkers kunnen een sociaal statuut krijgen en kunnen ze misschien ooit ook pensioenrechten opbouwen. Ze kunnen legaal een boekhouder in de hand nemen en hun begeleiders, of de mensen die hen een ruimte verhuren, doen dat nu ook wettelijk. Let wel: de uitbating van sekswerk is nu legaal, de uitbuiting uiteraard niet. Mensenhandel en pooierschap kunnen niet zwaar genoeg gestraft worden."
De hoop is er nu dat ook het stigma beetje bij beetje verdwijnt. "Prostitutie is puur menselijk. We moeten er ook niet schijnheilig over doen. De sekswerkers doen alleen maar wat ze doen omdat er vraag naar is. Het internet heeft veel veranderd. Dat virtuele luik heeft voor een verschuiving gezorgd, maar sekswerk zal nooit verdwijnen. Het komt simpelweg tegemoet aan een behoefte die altijd zal blijven bestaan."
'Quel bordel, geschiedenis van de prostitutie in onze steden', Diane De Keyzer, Uitgeverij Borgerhoff&Lamberigts, 479 blz., 35 euro